Het eiland Sumba, Indonesië 2016

Wederzijds reis Indonesië, mei 2016

De kleine Sunda-eilanden, oftewel Nusa Tengara, stond dit jaar op het programma van Wederzijds. Reisleidster Brecht vertelde ons bij de voorbespreking dat nog niet alles bevestigd was, maar we hoefden niets te vrezen:  ‘Dat gaat zo  in Indonesië’. Daar had ze helemaal gelijk in, en ook met de opmerking ‘dat het wel goed zou komen ‘. En het kwam goed, zij het  na enige aanpassingen, van  beide kanten, dus een echte Wederzijds reis! Van 11 mei t/m 3 juni hebben we, een gezelschap van 8 vrouwen in de leeftijd van 58 – 78 jaar,  Timor, Sumba en Bali bezocht. Sumba is het onderwerp van dit verslagje, want het is de eerste keer dat Wederzijds Sumba aandoet.

Het eiland is even groot als de provincies Groningen, Friesland, Drente en Overijssel samen en heeft ruim 1 miljoen inwoners.  De  grootste stad met internationale luchthaven, Tambolaka ligt iIMG_7858n het westen. Daar vlakbij zijn we een paar dagen te gast geweest bij de Dondersstichting en S.O.S. kinderhulp. Mooi complex, binnentuin, omsloten door kamers voor de bewoners en gasten. Hier werden meisjes opgevangen in de tienerleeftijd die thuis in een onveilige situatie zaten. Sommigen met kind. De meisjes kregen een opleiding zodat ze kansen hadden hun leven een positieve wending te geven. We hebben een paar dagen met ze opgetrokken, ook al was ons Indonesisch niet zo best en hun Engels idem. Maar ze vonden het leuk om aanspraak te krijgen, schaarden zich ’s avonds rond Brecht die ze honderduit vroeg naar hun leven hier en gingen graag met ons naar het strand. Aardige bijkomstigheid: Riekje, onze oudste reisgenoot, werd aan alle kanten gepamperd en in de gaten gehouden door de zorgzame meisjes. Oma, oma, hati-hati!! (vert. Voorzichtig, oma!)

Behalve bij de Dondersstichting zijn we ook te gast geweest bij de proeftuinen van de NH-kerk, midden op het eiland, in Lewa. Hier zwaaide Rudolfo de scepter, een dominee uit Djakarta, uitgezonden door de Chinese kerk. Op deze plaats worden dominees bijgeschoold in tuinbouw, zodat ze op hun standplaats de mensen kunnen instrueren over grondbewerking. Het doel is dat ze dit doorgeven aan hun gemeente, zodat er het hele jaar door geoogst kan worden: veel zoete aardappels, maar ook aardbeien en tomaten. Opmerkelijk was dat het conferentieoord nog achtergelaten was door de Nederlanders, net als de 25 meter diepe waterput die nog voortreffelijk werkte. Nederland heeft in ieder geval stevige gebouwen achtergelaten.

Het hoogtepunt van onze Sumbaweek (of moet ik dieptepunt zeggen?) was toch wel ons verblijf in de originele kampong, Tarung. Yuliana, een ondernemende vrouw uit het dorp, had bedacht dat het voor reizigers interessant is om het dorpsleven van dichtbij mee te maken.  Ze had met haar plan zelfs de Nederlandse kranten gehaald. Haar programma was eenvoudig, thee, een praatje over haar dorp, gevolgd door een rondleiding. Ze heeft een ‘plasticopruim’-programma opgezet: kinderen verzamelen het weggegooide plastic (flesjes, zakjes enz.), leveren dat bij Yuliana in die ze een kleine geldelijke vergoeding geeft en die ervoor zorgt dat het plastic afgevoerd wordt. Zo wordt de woonomgeving schoner. En dat was wel nodig, leek ons, die met een westerse blik de huizen en de straten bekeken. Het dorp heeft bijv. geen put, die was al twee jaar defect en niemand die er iets aan deed. Al het water moest de heuvel op gesjouwd worden. Reden voor ons om de mandiebak spaarzaam te gebruiken. Na al deze informatie  een rustige wandeling over de dorpssawah, waar de grond bewerkt werd door de kampongfamilies. De opbrengst werd uiteraard ook gedeeld.

IMG_7639Yuliana is christelijk, maar ook Marapu, het traditionele, animistische vooroudergeloof van Sumba, net zoals veel Sumbanezen.  En zij heeft ons laten ervaren wat het Marapugeloof inhoudt: de maraboe heeft te onzer ere ’s avonds een kip geslacht, die vakkundig laten leegbloeden en daarna de darmen en ingewanden bekeken: de ingewanden lagen er goed bij: de voorouders keurden ons bezoek goed,  ze kregen het kippenhartje aangeboden en wij zouden later de kippenpootjes verorberen. Was een hele  geruststelling!

En toen begon DE NACHT bij Yuliana. Wij waren verspreid te slapen gelegd in 4 traditionele huizen: bamboestellage, planken vloer, laag hangend grasdak…. Vuurplaats in het hart van het huis, tussen de centrale palen. En naast die vuurplaats, op een verhoging, het gastenbed.

Er lag niet alleen een matje, maar ook een matrasje, er was een klamboe, zij het met wat gaten, dus tot zover alles in orde ……. maar, tussen de palen, op de begane grond, huisden de varkens en de zwerfhonden. In het huis liepen ook wat honden en kippen rond, en bovendien waren we niet de enige slapers. Ik kon ze niet tellen, maar zeker vier mensen keken belangstellend toe hoe we ons gereed maakten voor de nacht….. Bovendien was de hut aan twee kanten open, zodat voorbijgangers makkelijk konden buurten, en die kans lieten ze niet voorbijgaan, zeker met buitenlandse gasten in huis. Kortom: een memorabele nacht, waarbij je langzamerhand immuun wordt voor starende ogen en je gebruikelijke nachtvoorbereidingen verricht zonder op die ogen acht te slaan….

Wat hebben we nog meer gezien in Tarung? De wevende vrouwen die ons o zo graag hun producten wilden verkopen, de teleurgestelde studente die geslaagd was voor haar universitaire toelatingsexamen Engels, maar ingedeeld was bij de vakgroep Bahasa indonesië. Protesteren deed ze niet, want ‘dit is Indonesië’, de voorbereidingen voor een begrafenisceremonie voor een gestorven kindje. Zeker10  varkens hebben we zien aanvoeren.

Wat heeft Sumba me opgeleverd?  Groot respect voor diverse hulporganisaties zoals de Dondersstichting  die zich inzet voor bedreigde meisjes; voor Hivos die zich richt op nieuwe energie en ervoor gezorgd heeft dat er een grote biogasinstallatie in een afgelegen dorp staat, voor de jonge vicarissen die zich inzetten voor Blijf van mijn Lijf huizen en voor Yulliana, die trots en eigengereid als alleenstaande moeder haar eigen plan trekt. Ga vooral door met deze reizen, Wederzijds!

Els Zwanenburg

d
c